Het Utrechtse Griftpark was het toneel van een van de grote Nederlandse milieuschandalen van de jaren tachtig. In het gebied waar het park werd aangelegd, werd in 1980 zware bodemvervuiling aangetroffen. Uit een voormalige gasfabriek waren onder meer aromatische koolwaterstoffen (waaronder PAK’s), fenolen en cyaniden de bodem in gelekt tot op een diepte van maar liefst vijftig meter.

Inmiddels, ruim vijfentwintig jaar later, is het Griftpark een druk bezocht stadspark, maar is de verontreiniging ongemoeid gelaten. Omdat het afgraven en saneren meer dan een miljard gulden moest kosten, besloten de gemeente en het Rijk in 1990 om de vervuilde grond te isoleren.

Om het gebied van acht hectare werden zestig meter diepe cement-bentoniet wanden in de grond aangebracht. Een ondergronds pompsysteem pompt het grondwater uit het gebied, zodat het zich niet kan verspreiden. Een zuiveringsinstallatie behandelt vervolgens het opgepompte water. Ook dit isoleren van de verontreinigingen is niet goedkoop, weet Gert Leurink, projectleider Griftpark van de gemeente Utrecht. ‘De operationele kosten voor het bemalingsysteem en grondwatersanering bedragen jaarlijks een half miljoen euro.’

Het lijkt nu echter alsnog mogelijk de bodem te saneren zonder deze te hoeven afgraven. ‘We hebben recentelijk grote hoeveelheden bacteriën in het grondwater aangetroffen die de vervuilingen af kunnen breken. Als we de leefomstandigheden van die bacteriën verbeteren, kan die biologische reiniging versneld plaatsvinden’, aldus Leurink.
Daarvoor is het wel eerst nodig om te weten waar de verontreinigingen precies zitten. Deze zitten namelijk verre van homogeen in de grond verspreid. Om de zak- en drijflagen (waar de vervuiling naar toe is gezakt respectievelijk op het grondwater drijft) goed in kaart te brengen, riep de gemeente de hulp in van Resolution Resources International.

Dit Amerikaanse bedrijf gebruikt seismiek voor het opsporen van bodemverontreinigingen, oorspronkelijk een techniek uit de olie- en gasindustrie. Een trilplaat zendt trillingen in de aarde en een rij seismofoons vangt de teruggekaatste geluidsgolven op. Uit de op die manier verkregen informatie is een kaart samen te stellen van de verschillende lagen in de bodem, inclusief de vervuilingen. ‘De afzonderlijke vervuilingen zijn niet van elkaar te onderscheiden. Het is wel de duidelijk te meten wanneer het om bodemvreemde stoffen gaat’, aldus Leurink.

Resolution Resources International heeft in Utrecht een eerste reeks metingen achter de rug, genoeg voor een tweedimensionaal beeld van een gebied ter grootte van anderhalve hectare. Het bedrijf analyseert de data in de VS en presenteert de resultaten begin februari aan de gemeente. Als de meetresultaten voldoende informatie geven, komen de onderzoekers terug om hetzelfde onderzoeksgebied in het Griftpark driedimensionaal in kaart te brengen. Deze werkzaamheden staan gepland van eind februari tot en met april.

Mocht de gemeente uiteindelijk tot een sanering in situ besluiten, dan nog is het einde niet in zicht. Zelfs met toegevoegde zuurstof kost het de aanwezige bacteriën geruime tijd om de verontreinigingen af te breken. Wanneer het Griftpark weer schoon is? ‘Over vijftien jaar ga ik met pensioen, maar ik denk niet meer dat ik het nog in mijn werkende leven meemaak’, geeft Leurink aan.

Feitenbox:
Geïsoleerd gebied: 8 ha
Operationele kosten: jaarlijks 0,5 mln euro
Verontreiniging tot op 50 m diepte