Stel: je zweeft in een krappe ruimte een paar honderd kilometer boven de aarde, daar gebracht door een 45 jaar oude Russische raket. Maandenlang is alles wat je in de 53 jaar daarvoor op aarde routineus hebt gedaan, waardeloos geworden en moet je alles opnieuw leren. Toch betreft je grootste zorg niet hoe in slaap te komen of hoe naar het toilet te gaan, maar minuscule stukjes schroot die onvoorspelbaar en met enorme snelheid rondzweven, klaar om een raam of zonnepaneel van je veilige ruimtestation te penetreren.

Nasa volgt de precieze baan van vele duizenden stukken ruimteschroot groter dan tien centimeter en weet van het bestaan van tienduizenden stukjes tussen één en tien centimeter. Het meeste afval is afkomstig van afgedankte, kapotgeschoten en gebotste satellieten en raketten, maar daartussen bevinden zich ook een gereedschapstas, een handschoen en zelfs een tandenborstel, die astronauten tijdens ruimtewandelingen zijn verloren. Dat het risico verre van denkbeeldig is, bewijst het feit dat het ISS regelmatig moet uitwijken voor ruimteschroot; de laatste keer was op 13 januari jongstleden.

De VS, die in de beginjaren van de ruimtevaart zelf verre van verantwoordelijk omgingen met afgedankte satellieten, willen nu een gedragscode voor de ruimte opstellen, in samenwerking met de EU ‘en andere landen’. Saillant detail: de VS weigerden tot op heden mee te werken aan initiatieven van de EU, Rusland en China op dit gebied, omdat die ‘te beperkend’ waren. Ook nu weer laat minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton in een persverklaring weten, dat de VS ‘will not enter into a code of conduct that in any way constrains our national security-related activities in space’. Kortom: we gaan het op onze manier doen en jullie mogen je daaraan conformeren.

Het is een arrogantie die een wereldmacht typeert, maar wellicht dat de VS in dit geval haar hand overspeelt. Tot voor kort konden de VS wegkomen met het feit dat ze het Internationaal Strafhof in Den Haag niet erkennen en het Kyoto-protocol niet wensen te ondertekenen. Macht en invloed reiken ver. Maar beiden zijn tanende en met name de BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India, China) zullen die arrogantie niet lang meer tolereren.

Want juist bij een gedragscode voor de ruimte hebben de VS het recht verspeeld op een voortrekkersrol: de VS zijn voor bemande ruimtevaart afhankelijk van de Russen, de ambities van China reiken inmiddels verder dan die van de VS, en satellietlanceringen doen de Russen en Europeanen efficiënter.

De relatie met de VS is de EU nog altijd veel waard en dus zal de Esa niet al te moeilijk doen in het opstellen van zo’n gedragscode, maar het zou me niet verbazen als China en Rusland dit moment aangrijpen om de VS te wijzen op het feit dat ze al enige tijd tweede viool spelen in de ruimte en na jaren van vervuiling in de ruimte weinig recht van spreken meer hebben. De VS kregen in 2007 al een voorproefje, toen China ondanks hevige protesten een anti-satellietwapen testte en daarmee in één klap een enorme hoeveelheid ruimteschroot creëerde. Net als wat de VS decennialang gedaan hebben.