Achtergrond

Ingenieursbureaus Top 50, jaargang 2004

Het jaar 2003 is voor ingenieursbureaus qua omzet, werkgelegenheid en bedrijfsresultaten het slechtste geweest uit de dertienjarige historie van de Top 50.

Omzetdalingen van tien tot dertig procent, tot in een enkel geval – Tablin – zelfs een halvering. Het jaar 2003 is erg slecht geweest voor de ingenieursbureaus. Twintig bureaus uit de Top 50 van dit jaar hebben hun omzet zien afnemen ten opzichte van 2002. Er zijn minstens twee faillissementen geweest: Continental en Tegema, die overigens in afgeslankte vorm doorstarten. Directeur H. Moek van Tablin wijt de sterke omzetafname aan de teruggang van de markt en het aflopen van één groot project dat in 2002 nog goed was voor zeventig procent van de omzet.

Met de omzetten dalen ook werkgelegenheid en bedrijfsresultaten. Van de bureaus uit de Top 50 telden er 29 minder arbeidsplaatsen in 2003 dan in 2002. Uit onderzoek van branchevereniging Onri blijkt dat vorig jaar het aantal arbeidsplaatsen bij de tweehonderd aangesloten bureaus, met totaal een kleine 20.000 medewerkers in Nederland, met 7,4% is afgenomen. Bij de grotere bureaus was dat sterker dan bij de kleintjes. Bij de grootste zeven is de werkgelegenheid met iets meer dan tien procent afgenomen, bij de kleine bureaus met twee procent. De tweehonderd Onri-leden zetten samen 4 miljard euro om in Nederland en 1,5 miljard daarbuiten.

In enkele gevallen hebben bureaus aanzienlijke reserveringen voor het pensioenfonds moeten maken. Ook dat heeft het bedrijfsresultaat gedrukt. Bij twintig bureaus was het bedrijfsresultaat in 2003 lager dan het voorgaande jaar.

Wisseling aan de top

Toch zijn er ook ingenieursbureaus die het in 2003 goed hebben gedaan. IV Holding uit Papendrecht zag de omzet met 33% toenemen, met name dankzij één grote opdracht uit het Midden-Oosten waarvoor ook alle inkoop van materialen is verricht. Andere sterke groeiers waren Schreuder, Syncera en BAM Advies & Engineering, de laatste dankzij de fusie van HBG Engineering en BAM Planadvies.

Verder is er een interessante wisseling aan de top. Nadat Fugro de afgelopen twee jaar de eerste plaats had ingenomen, is die plek nu weer voor Arcadis. Die onderneming stond eerder al acht jaar op kop. Arcadis kon in 2003 groeien door overnames, terwijl Fugro een sterke terugval in omzet toonde, met name veroorzaakt door dollarkoersverliezen, slechtere markten (waaronder uitstel van projecten) en technische problemen op schepen. Maar misschien zijn volgend jaar de rollen al weer omgekeerd. Topman ir. Gert-Jan Kramer van Fugro ziet nog dit jaar de omzet groeien tot rond de één miljard euro.

Het gaat slecht met de economie, de overheid bezuinigt en ingenieursbureaus zijn sterk afhankelijk van de conjunctuur. Dat is de belangrijkste verklaring voor de in het algemeen slechte gang van zaken. De concurrentie is moordend en de rendementen zijn dientengevolge lager.

‘Dat is de marktwerking die we met zijn allen willen’, zegt Onrivoorzitter ir. Jan Coppes. Hij is daarnaast senior adviseur, en voormalig directeur, van Witteveen + Bos. Coppes verwacht dit jaar nog geen aantrekken van de markt. ‘Sommige bureaus zeggen dat ze het ergste hebben gehad, maar ik hoor van anderen dat ze de bodem van het dal nog niet hebben bereikt.’

Naweeën

De naweeën van de bouwfraude laten zich ook gelden, hoewel voor ingenieursbureaus minder dan voor aannemers. ‘Maar we zitten in de zelfde sector en nieuwe contractvormen binden ons steeds meer aan elkaar’, aldus Coppes. Het uitgeven van nieuw werk wordt ook vertraagd doordat publieke opdrachtgevers aan het reorganiseren, en dus met zichzelf bezig zijn.

Grote projecten zoals Betuwelijn en HSL-Zuid gaan inmiddels gewoon door, maar daar raken de ingenieursbureaus al uit het werk. ‘Medewerkers keren terug op hun thuisbasis zonder dat daar nieuwe grootschalige projecten op hen wachten’, zo voegt Onri-directeur mr. Freek Hasselaar daar aan toe.

Internationaal gezien vormt Nederland op het ogenblik één van de slechtste markten, aldus Coppes en Hasselaar. Duitsland draait ook niet goed, maar Nederlandse ingenieursbureaus in België melden goede resultaten. Werk in andere Europese landen compenseert redelijk de slechte binnenlandse markt. In de Verenigde Staten gaat het tamelijk goed; vooral Arcadis doet daar momenteel prima zaken. In Zuid-Amerika en Afrika loopt het traditionele ontwikkelingswerk af, en in Azië is met name China booming. ‘Maar Chinezen kijken toch wat anders tegen internationale consultancy aan’, meldt Coppes. ‘Ze doen dat werk vooral zelf en kopen hoogwaardige technologie en hardware in.’

Kijkend naar de verschillende markten blijkt dat er voor ingenieursbureaus nog steeds weinig werk is in de telecomsector (sommige bouwen capaciteit af) en ook de kantorenmarkt loopt niet geweldig. In de sectoren infrastructuur, waterleiding en waterschappen gaat het redelijk. Goed gaat het alleen in nichemarkten, zoals akoestiek, bouwfysica en technische installaties. Hier speelt schaarse knowhow een rol, evenals de reputatie van individuele bureaus. Hasselaar: ‘Voor goeie partijen is er altijd werk’.

Verder constateren beide gesprekspartners dat Nederlandse bureaus capaciteit voor ontwerp, teken- en rekenwerk uitbesteden naar goedkopere landen, met name in Midden- en Oost-Europa. Het betreft hier vooral deelnemingen van Nederlandse bureaus in collega’s in die landen.

Kansen en bedreigingen

De contractuele condities waaronder ingenieursbureaus hun werk doen zijn aan het veranderen. Het meeste werk wordt nog steeds aangenomen op basis van ingenieursbestekken, maar nieuwe aanbestedings- en contractvormen zijn in opkomst. Deels komt dit door geldgebrek bij de overheid en daaraan gelieerde instellingen, waardoor ook voor publieke werken een beroep wordt gedaan op private financiers.

Het waterschap Delfland heeft voor de nieuwe rioolwaterzuiveringsinstallatie in de Harnaschpolder een dertig jaar lopend contract gesloten met een consortium van ondernemingen, waaronder ingenieursbureaus. Dit consortium is verantwoordelijk voor financiering, voorbereiding, uitvoering, beheer en onderhoud van deze installatie. Hasselaar: ‘Voor de Nederlandse waterwereld is dit een nieuw fenomeen’.

Iets soortgelijks doet zich voor op het gebied van railinfra. Hier heeft de ‘Waardse Alliantie’, een samenwerkingsverband van Prorail met aannemers en ingenieursbureaus, een ‘voor allen winnende situatie gecreëerd’ bij de aanleg van een lastig spoortraject, aldus Hasselaar. Er is voor alle partijen een financiële incentive om met de meest innovatieve oplossing te komen. Ook is er een ‘risico-pot’ opgezet, waaruit alle betrokkenen betaald worden als ze gezamenlijk besparende oplossingen hebben gerealiseerd.

De toekomst biedt kansen en bedreigingen. Die laatste komen voort uit de zich slechts heel langzaam herstellende wereldeconomie, en uit de toenemende corruptie in het internationale zakendoen. Hasselaar noemt dit laatste ‘een groeiende bedreiging voor omzet in de traditionele internationale markten’.

Kansen zijn er uiteraard ook. Europa biedt kansen, zowel door de recente uitbreiding met tien landen, als door de ambities op het gebied van kennis. Europa wil in 2010 de belangrijkste kenniseconomie ter wereld zijn, en Nederland wil bij de top drie in de EU horen. Coppes: ‘Daar liggen enorme kansen voor ingenieursbureaus’. Zij zijn de schakel in het toepasbaar maken van kennis die aanwezig is bij universiteiten, technologische instituten en specialistische diensten van Rijkswaterstaat. Die kennis is vaak aanbodgericht, daarom is een vertaalslag nodig naar de behoeften van waterschappen, gemeenten en projectontwikkelaars.

Geld is er in Europa genoeg om die vertaalslagen uit te voeren. ‘De Europese Unie is de grootste vleespot ter wereld’, aldus Hasselaar. Er wordt miljarden euro’s per jaar in de tien nieuwe lidstaten gepompt, voor ontwikkeling van hun infrastructuur. En ook Turkije ontvangt al geld van de EU hoewel het nog geen lid is. De bureaus en Onri zijn dan ook zeer actief op Europese markten en spelen in op de ontwikkelingen in Brussel.

De Ingenieursbureaus Top 50 van 2004.

Deel deze pagina

Maritiem Nederland

Maritiem Nederland is een magazine, website en nieuwsbrief met alle relevante en interessante ontwikkelingen binnen het maritieme cluster. Met interviews, opmerkelijke reportages, portretten en columns.
Meer informatie over Maritiem Nederland

Damen

Abonnement

Bestel nu GRATIS 2 proefnummers TW


Wilt u lid worden, een los nummer aanvragen of een adreswijziging doorgeven? Neem dan contact op met MijnTijdschrift (088-2266622). 

Of bekijk ons aanbod van abonnementen.

Ontvang de nieuwsbrief, binnenkort 2 keer per week!

Meld je nu aan!

Vision & Robotics

Vision & Robotics is hét onafhankelijke vakblad voor machinebouwers, system integrators en eindgebruikers van productielijnen in de maak- en agro-/foodindustrie. 

Graag meer lezen over onderwerpen zoals robotica, sensoren, kunstmatige intellegentie en nog veel meer klik hier

Vision & Robotics heeft ook een nieuwsbrief! klik hier om je in te schrijven.

TW online gratis voor jongeren

TW Investeert in technisch onderwijs

Leerlingen tot 18 jaar lezen gratis TW. Meld je aan en ontvang 23 online edities per jaar geheel gratis!

Naar boven