“Energieopslag wordt de derde pijler onder de energietransitie” | Technisch Weekblad
Achtergrond

Jeroen Neefs, Energy Storage NL:


“Energieopslag wordt de derde pijler onder de energietransitie”

| zaterdag 28 mei 2022
Energie

Was energieopslag in de jaren ’10 een marginaal verschijnsel, nu staat het hoog op de agenda. Zonder opslag loopt de energietransitie namelijk vast. “Wij geloven dat energieopslag – na wind- en zonne-energie – de derde pijler onder de energietransitie zal worden.”

Door Tseard Zoethout

Energy Storage NL, onderdeel van FME (de ondernemersorganisatie van de technologische industrie), is het centrale platform voor energieopslag en -conversie in Nederland. Met ruim honderd leden, uiteenlopend van kennisinstellingen en technologiebedrijven tot netbeheerders, werkt ESNL aan versnelling van de Nederlandse opslagmarkt.

Jeroen Neefs, branchemanager voor Energy Storage NL, heeft geen technische achtergrond: als politicoloog was hij eerder werkzaam voor het CDA. Naast zijn huidige functie is hij tevens lobbyist voor FME in de Tweede Kamer waar hij regelmatig in aanraking kwam met de belangen van ESNL in de energietransitie. Neefs wilde echter meer dan alleen adviezen geven. Toen zijn voorgang vertrok, greep hij daarom met beide handen de kans aan om vanuit zijn maatschappelijke betrokkenheid ook zelf de verantwoordelijkheid te nemen.

Technisch kan vrijwel alles, zegt men wel eens. Hoe wil Energy Storage de brug naar beter beleid en meer toepassingen slaan?

“De leden van het platform hebben veel technologische kennis over opslag en conversie in huis. Mijn achtergrond stelt me in staat om aan die kennis bruikbare meerwaarde te geven. Zon- en windenergie zijn bij tijd en wijle onvoldoende voor de energietransitie waardoor gas en kolen als buffer moeten fungeren. Maar daar willen we juist vanaf! Energieopslag biedt die mogelijkheid: het publieke net wordt op die manier stabieler en flexibeler terwijl we de systeemkosten verlagen. Nieuwe woonwijken en bedrijven kunnen tegenwoordig amper meer op het net worden aangesloten. Met energieopslag scheppen we meer aanbod. Daarmee is energieopslag niet alleen belangrijk voor de energietransitie maar ook voor de economische groei van Nederland.”

 

De CO2-reductiedoelen van het huidige kabinet zijn recent verhoogd. Wat betekent dat voor energieopslag?

“Zonder energieopslag slagen we er niet in om de beoogde zestig procent CO2-reductie in 2030 te halen. Daarom zet het kabinet ook vol in op duurzame energieopwekking. Zon- en windenergie moeten we echter ook kunnen aansluiten. Daar helpt opslag bij door meer ruimte op het net te creëren. Het laatste jaar volgen de urgenties elkaar snel op: netcongestie, de oorlog in Oekraïne en uitfasering van Russisch gas, hogere prijzen voor energie en scherpere doelstellingen voor duurzaamheid en duurzame energie. Onze energie-infrastructuur is daar niet op voorbereid. Van het huidige beleid tot fiscale voordelen, tarieven en subsidies: alles is nog gebaseerd op fossiele brandstoffen.” 

Waar liggen de belemmeringen voor bredere invoering van opslag?

“Opslag heeft nog geen wettelijke basis in de wet- en regelgeving. Recent hebben Invest NL, Ventolines en ESNL een overeenkomst voor cable pooling plus opslag opgesteld. Bij cable pooling worden een windpark en zonneveld op één netaansluiting aangesloten zodat die van elkaars pieken en dalen kunnen profiteren. Opslag zorgt er vervolgens voor dat overtollige stroom kan worden gebufferd. Het probleem is echter dat de definitie ‘energieopslag’ niet wettelijk is verankerd.

Ander voorbeeld: de transporttarieven. Opslag gaat namelijk zowel over energieopwekking als -verbruik. Op dit moment hoeven opwekkers geen transporttarief te betalen. Verbruikers van energie, zoals opslag nu wordt gezien, betalen juist het volle pond. Die bedragen lopen in de toekomst in de miljoenen euro’s. Energieopslag krijgt, met andere woorden, bepaald geen gunstige uitgangspositie. ESNL is daarom sinds kort een werkgroep gestart om de kansen voor een meer gelijk speelveld te verkennen.”

Vertaalt de toegenomen aandacht voor opslag zich nu ook in beleid?

“De politieke besluitvorming en de bureaucratie reageren nogal traag, om het eufemistisch te zeggen. De motie van Tom van der Lee (GL) uit 2018 over opslag is pas sinds dit jaar bekrachtigd. Er is nu vastgelegd dat grootverbruikers met een zelfstandige aansluiting niet langer dubbele energiebelasting over hun opslag af hoeven te dragen.

Hoewel minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten de meerwaarde van opslag erkent, worstelt het kabinet met de huidige beleidskaders om opslag te stimuleren. Opslag omvat meer dan enkel de inzet van batterijen. Batterijen zijn vooral goed voor korte tijd, bijvoorbeeld bij netcongestie. Onder opslag vallen echter ook het opslaan van warmte en seizoensopslag, groen gas, vliegwielen, ammoniak en waterstof. Dat vindt vooralsnog op kleine schaal plaats, maar hebben we allemaal wel nodig voor een succesvolle energietransitie. We zullen opslag in samenhang met het hele energiesysteem moeten bekijken en daarop moeten handelen: waar, voor hoe lang en wanneer passen we welke soort opslag toe?”

Wat is de nieuwe strategie van Energy Storage NL?

“Wij willen de belangenbehartiger, netwerker en het kenniscentrum voor energieopslag en – conversie in Nederland zijn. Vooral op dat laatste zetten we vol in. Daarvoor zijn we gestart met diverse werkgroepen. Een van die groepen richt zich op de business case van energieopslag. Dat is belangrijk om meer vraag te scheppen. Ook pleiten we voor opname van opslag in subsidies, bijvoorbeeld in de SDE+-regeling. De sector groeit hard, onder andere doordat de kostprijs van energieopslagsystemen jaar na jaar daalt. Het laatste rapport van DNE Research heeft uitgewezen dat de markt voor opslag een zeer groot groeipotentieel bezit. Daarop kunnen verdienmodellen voor diverse volwassen energiehandelsmarkten – van intra day tot day ahead en verder – worden opgezet.”

Waar letten fabrikanten van opslagsystemen tegenwoordig op?

“Veiligheid is altijd een belangrijk onderwerp voor onze branche geweest. Daarop letten we terdege, zeker in het licht van brandveiligheid. Veel van onze leden kijken verder dan alleen lithium-ion batterijen. Verreweg de meesten zijn indertijd begonnen om als maatschappelijk initiatief het verschil te maken. De verkrijgbaarheid van grondstoffen, met name van kritische materialen, begint een grotere rol te spelen. Kritische materialen komen vaak uit geopolitiek instabiele regio’s of dictaturen, denk maar aan Kongo voor kobalt of aan Tibet voor lithium. Alternatieven zijn er gelukkig ook: zoutbatterijen of thermische opslag in basalt. Die grondstoffen zijn ruim voorradig.”

Hoe ziet u de toekomst van energieopslag?

“Vragen en onzekerheden blijven. Welk effect hebben hoge energieprijzen op opslag, hoe werkt de invasie in Oekraïne op de energietransitie uit, en wat betekenen komende tekorten aan kritische materialen? Wat inmiddels wel duidelijk is de bereidheid uit de politiek en netwerkbedrijven om aan deze uitdagingen handen en voeten te geven. Verandering is op komst. Wij geloven dat energieopslag – na wind- en zonne-energie – de derde pijler onder de energietransitie zal worden. Het is niet langer de vraag ‘of’ maar ‘wanneer’. De aanleidingen om te investeren in energieopslag volgen elkaar snel op. Als dat ook zijn beslag krijgt, kunnen we harder groeien en beter bijdragen aan de energietransitie.”

Ontvang de nieuwsbrief

Meld je nu aan!