Koninklijke Tichelaar: Innovaties bij eeuwenoud maakbedrijf | Technisch Weekblad
Achtergrond

Koninklijke Tichelaar: Innovaties bij eeuwenoud maakbedrijf

Koninklijke Tichelaar maakt keramische tegels, vooral voor gevelbekleding  van bijzondere  woning en utiliteitswerkende bouw van woningen. Het is daarmee uniek in Nederland en Europa, nog meer bijzonder is dat het bedrijf dit jaar zijn 450-jarig bestaan viert

Dat we weten dat Koninklijke Tichelaar zeker 450 jaar bestaat, is te danken aan de Spaanse krijgsheer Caspar des Robles. Hij tekende een landkaart in 1572 – de Tachtigjarige Oorlog was pas 4 jaar onderweg, Den Briel maar net bevrijd – waarop een ‘briccaria’ of steenfabriek te zien is, op precies dezelfde plek als waar de oude fabriek van Tichelaar is gevestigd.

“Het is de oudste datering die we hebben kunnen vinden”, zegt directeur Harm van der Ploeg. “In die tijd was een groot deel van Nederland grote vraag naar stenen om de brandbare huizen te vervangen Hier in Friesland was er klei en water en zijn er veel steenfabrieken begonnen. Zo is het bedrijf ontstaan. Het was ook direct internationaal. Via onder meer de Hanzesteden is aan heel Noordwest-Europa geleverd.”

Het bedrijf heeft logischerwijs vele veranderingen doorgemaakt in 4,5 eeuw. In 1674 kreeg het de naam Tichelaar, wat staat voor steenbakker. Bijna 200 jaar later maakte Tichelaar de overstap naar sieraardewerk. Eind vorige eeuw nam de vraag naar sieraardewerk weer af. Het was tijd om zich opnieuw te herdefiniëren, zonder de unieke kennis en kunde overboord te zetten.

“We maakten toen high-end kunstobjecten waarin het vakmanschap van meer dan 400 jaar in werd tentoongespreid. Architecten zagen dat en raakten erdoor begeesterd. Ze vroegen ons om die kennis toe te passen in bouwkeramiek. Zo hebben we in 2010 de focus verlegd naar bouwkeramiek. Nu richten we onze focus daarop.”

Zo bekleedt het keramiek van Tichelaar de volledige buitenkant van het prachtige theater Musis Sacrum in Arnhem, is de binnenplaats van het Victoria & Albert Museum in Londen bekleed met porselein uit Friesland en heeft de ellipsvormige uitbreiding bovenop de Fundatie in Zwolle een keramische huid.

“Geen project dat we maken is hetzelfde. We moeten het nieuw elke keer opnieuw uitvinden”, zegt Van der Ploeg. “De projectleider kijkt samen met onze mensen in het lab. Hoe ga ik het spuiten, ophangen, drogen? Wat doet het glazuur? Daarom investeren we op de werkvloer in zoveel mogelijk ervaring.”

Daarbij zorgt het ‘levendige’ glazuur bij elke tegel voor een iets andere kleuring. “Een tegel is daardoor nooit hetzelfde, door het handvormkarakter en andere glazuren. Als op een wand elke tegel verschillend is, maakt dat de wand levend. Het geeft een rijkheid aan een gevelwand. Hoe lang je er ook naar kijkt, je ziet nooit hetzelfde.”

“Sinds kort vormen we klei ook met een 3D-printer, samen met de Studio RAP, een bureau dat zich bezig houdt met architectuur en robotontwikkeling”, zegt Van der Ploeg. “Er staan twee 3D-printers bij ons in de fabriek. We zijn met twee gebouwen bezig, in Amsterdam en in Delft, waar die tegels komen.. Met een 3D-printer gemaakte tegels zijn uniek, altijd anders.”

Tegelijk zoekt Tichelaar naar middelen om meer duurzaam bezig te zijn. Een elektrische oven die enkele jaren geleden is aangekocht is een eerste stap. “We hebben drie designers uitgenodigd om een onderzoek te doen naar circulariteit. Kunnen we waddenslib of fijnstof gebruiken als vervanger van klei of ingrediënt voor glazuur?”

“Bij waterzuivering komt ijzerwater vrij. Nu is dat restmateriaal waar waterschappen ook niet van weten wat daarmee te doen. We hebben dat in serie tegels gebruikt als glazuur en zien meer mogelijkheden om dat materiaal toe te passen. Het zijn drie concrete projecten om de toekomst meer duurzaam te maken.”

Tichelaar kijkt voorlopig nog niet naar andere toepassingen van het keramiek, besluit Van der Ploeg. “We hebben de focus op bouwkeramiek gezet. Voor de lange termijn zien we nog heel andere mogelijkheden. Voorlopig zien we nog voldoende potentieel in bouwkeramiek.”

Ontvang de nieuwsbrief

Meld je nu aan!