Minimalisme zorgt voor krapte op de arbeidsmarkt | Technisch Weekblad
Achtergrond

Geert-Jan Waasdorp:


Minimalisme zorgt voor krapte op de arbeidsmarkt

| vrijdag 10 juni 2022
Arbeidsmarkt & Onderwijs

De vergrijzing wordt vaak als hoofdschuldige aangewezen voor de huidige krapte op de markt voor technische ingenieurs. Maar klopt dat wel? De bevolking is gegroeid, net als het werkende deel daarvan. Geert-Jan Waasdorp, ceo van Werf&: “Vergrijzing is een deel van de verklaring, maar zeker niet dé oorzaak.”

Als naar een verklaring voor de huidige personeelstekorten wordt gezocht, noemen mensen vaak: de vergrijzing. Wat semantisch bezien al negatief is.

“De term vergrijzing komt inderdaad te pas, maar vooral te onpas, naar voren. En ik weet niet hoe vaak u een beveiliger of horecamedewerker van 50-plus of nog ouder ziet, maar vergrijzing is zeker geen issue bij de personeelstekorten in de landbouw, retail en detailhandel, logistiek, horeca of beveiliging. Misschien is vergrijzing een klein deel van de oorzaak van de krapte, maar zeker niet dé oorzaak.”

Vergrijzing heeft wel een veel groter effect in bijvoorbeeld het onderwijs, overheid en de zorg.

“Maar ook hier durf ik de stelling wel aan dat vergrijzing niet de primaire oorzaak is van de personeelstekorten. Van alle starters in de zorg verlaat bijvoorbeeld 43% binnen 2 jaar (teleurgesteld) de sector. Ook binnen het onderwijs is het verloop van jonge mensen zeer groot. Behoud van dit talent zorgt dat in de zorg én het onderwijs de tekorten als sneeuw voor de zon verdwijnen. Hier is dus het gebrek aan retentie de oorzaak van de krapte. En niet de vergrijzing.”

Is sprake van ‘oude’ verklaringen?

“Het grote probleem nu is dat we niet goed kunnen meten wat er gebeurt op de arbeidsmarkt. Daarom vallen we terug op ‘oude en bekende’ verklaringen. Ik durf dan ook te zeggen dat de krapte op de arbeidsmarkt geen zekerheid is voor de komende 30 jaar. Bij de eerste serieuze tegenwind zal zeker enige vorm van normalisatie optreden. En worden enkele fiscale regels aangepast, waardoor meer werken ook daadwerkelijk loont, zowel financieel als bijvoorbeeld in perspectief op de huizenmarkt, gaat dit zelfs nog verder. Laat staan als de adviezen van de commissie Borstlap worden geïmplementeerd.”

Het grote probleem in de huidige arbeidsmarkt ligt aan de aanbodkant, dus bij de werknemers zelf?

“Het is inderdaad niet zozeer dat de mensen er niet zijn. Die zijn er namelijk wél, en zelfs meer dan ooit. Het grote probleem is echter dat al die huidige mensen voor veel minder economisch aanbod zorgen door, allereerst door weinig arbeidsmarktactiviteit. Er is momenteel historisch weinig beweging op de arbeidsmarkt. Heel weinig mensen zijn actief op zoek naar banen en vacatures, zodat er geen aanbod plaatsvindt op de vraag. Met meer beweging en baanwisselingen ontstaat een gezondere dynamiek op de arbeidsmarkt.

Ook zijn we minder productief door ‘WFH’. Een aantal van de grootste werkgevers ter wereld, die hun HR Analytics goed op orde hebben, willen mensen terug hebben op kantoor. Ze stoppen zoveel mogelijk met WFH (work from home). Sterker nog: zij reduceren salaris als mensen blijven thuiswerken – en dit in een periode van grote schaarste. Belangrijkste reden: productiviteitsverlies. Een grote groep thuiswerkers kan de weelde van flexibiliteit en thuiswerken moeilijk aan. Maar ook het niet fysiek samenwerken reduceert output, creativiteit en realisatiekracht.”

Ook werkt men in Nederland relatief weinig uren per week.

“Dat klopt, er is sprake van minimalisme in het werk. Waar het in de jaren ‘90 hip was om op te scheppen hoeveel uur je maakte, en waar hard werken de norm was die gelijkstond aan carrière maken en ambitie, ligt dit vandaag de dag anders. Vooral bij jongeren en jongvolwassenen is het belangrijk om juist minimaal te werken en maximaal te leven. Life versus work. Minder uren werken geniet de voorkeur. Ook het gebrek aan perspectief op de huizenmarkt of het nauwelijks renderen van spaargeld versterkt deze trend. Hierdoor is er veel minder aanbod van mensen – maar vooral van uren – op de arbeidsmarkt.

We merken ook het effect van FIRE, Financial Independent Retire Early, en Work Less. Een wereldwijde ontwikkeling, die ook in Nederland voet aan de grond krijgt. Sterk aangejaagd door Covid en het vermogen dat is opgebouwd door de (absurd sterk) gestegen huizenprijzen, stoppen mensen eerder met werken of gaan minder werken en meer genieten van hun ‘oude dag’. Wonen rendeert voor veel huiseigenaren meer dan werken. Tienduizenden mensen in bijvoorbeeld Amsterdam hebben hun huis duur verkocht (of verhuren dit), en zijn ‘in de provincie’ of het buitenland gaan wonen. Van de overwaarde of huuropbrengst leven ze of hoeven ze minder te werken.”

Heeft de opkomst van zzp’ers effect?

“Als laatste is er inderdaad ook minder aanbod voor vacatures in loondienst, omdat de economische en arbeidsmarktsituatie uitnodigt om zzp’er te worden. Al dan niet deels in combi met loondienst. Deze groep is niet verloren voor de arbeidsmarkt, maar beïnvloedt wel het aanbod, de afnemende dynamiek van het overgebleven aanbod en verhoogt zo het gevoel van schaarste. ‘Gig-werken’, al dan niet via platforms, versterkt de individualisering op de arbeidsmarkt (en empowerment van werknemers) en versterkt de trend van het minimalisme in het werk. Als zzp’er kun je in nóg minder uren het benodigde geld verdienen om maximaal te kunnen leven.

Het zijn deze en nog enkele andere ontwikkelingen die de huidige krapte op de arbeidsmarkt meer verklaren dan de vergrijzing an sich. Denk bijvoorbeeld ook aan: automatisering, digitalisering, flexibilisering en internationalisering. Nederland verliest bijvoorbeeld veel arbeidsmigranten door de slechte arbeidsomstandigheden – kennen we het Polen-hotel nog? – en slechte arbeidsvoorwaarden. 

Bedoelt u dat nog meer arbeidsmigranten aantrekken is als dweilen met de kraan open?

“Het vergroot de problemen alleen maar in plaats van dat het ze aanpakt. Niet alleen de commissie Borstlap heeft daar veel zinnige dingen over gezegd, maar ook de commissie Roemer waar het gaat om de bescherming van meer arbeidsmigranten. Waarom liggen die rapporten in een la?

En het is toch bijzonder dat werkgevers én werknemers het minimumloon naar 14 euro willen optrekken (wat feitelijk al hoger moet zijn, omdat de inflatie inmiddels veel hoger is), maar het kabinet dit momenteel tegenhoudt? Overigens zou een hoger minimumloon niet per se het volume in aanbod vergroten, aangezien mensen ook meer moeten overhouden en werk moet lonen. Daarbij speelt ook mee dat er ook perspectief op de huizenmarkt moet zijn. Als deze twee ontbreken, bestaat de kans dat een hoger minimumloon de ‘minimalisatie’-trend juist verder aanjaagt.”

Kortom… vergrijzing is niet dé reden van de personeelstekorten.

“Er zijn andere trends die een veel groter effect hebben, maar die we niet of nauwelijks kunnen meten, omdat ze nieuw zijn. En you can’t manage what you don’t measure…”

 

Transitie naar ZZP’er

Gedeeltelijk vinden we bevestiging in de argumentatie van Waasdorp in de Talent Monitor van de Intelligence Group. Waasdorp: “Door de sterke stijging van de vraag naar bijvoorbeeld (electrotechnisch) ingenieurs zien we een sterke tariefstijging tot wel meer dan 20%. Dat nodigt uit tot het zelfstandig ondernemerschap en niet tot een 9 tot 5 job.

De grootste tariefstijgingen worden verwacht bij elektrotechnisch ingenieurs, managers verkoop en marketing, managers ICT, databank- en netwerkspecialisten en technici bouwkunde en natuur. De zelfstandige elektrotechnisch ingenieur kan zijn tarief het hardst laten of zien stijgen in 2022, gevolgd door manager in verkoop, marketing en ICT. Ook databank- en netwerkspecialisten en technici bouwkunde en natuur kunnen verwachten dat hun tarieven met minimaal 10% omhooggaan.”

Ontvang de nieuwsbrief

Meld je nu aan!