Bert (1953) en ir. Frank (1958) Schaper, uitvinders van de perfect ronde voetbal | Technisch Weekblad
Nieuws

Bert (1953) en ir. Frank (1958) Schaper, uitvinders van de perfect ronde voetbal

‘Die 6-0 tegen Schotland november vorig jaar, dat waren zes doelpunten met onze bal. En die 1-0 nederlaag in Glasgow, een paar dagen eerder, dat was met een ander merk voetbal’, zegt Frank Schaper, samen met zijn broer Bert de uitvinder van de perfect ronde voetbal. Een nieuwe versie van hun bal figureert tijdens de oefenwedstrijd Nederland – Frankrijk op 31 maart in De Kuip.

Het begint rond 1988. KLM-manager Frank Schaper is gegrepen door het idee om een perfecte landkaart te maken. Hij wil met een meetlat op een kaart in één keer de afstand tussen twee plaatsen kunnen opmeten. Maar platte kaarten geven een vervormd beeld van het gekromde aardoppervlak. In in-flight magazines van vliegmaatschappijen is dat goed te zien. Daarin vormt een verbinding tussen twee plaatsen altijd een kromme.

Voor de oplossing grijpt hij terug naar het patroon van de voetbal. Twaalf gelijkzijdige vijfhoekjes en twintig gelijkzijdige zeshoekjes vormen samen de huid van zo’n bol. Het zou dus mogelijk moeten zijn om met totaal 32 kaarten, platgeslagen vijfen zeshoekjes, de wereld in beeld te brengen.

Maar hij stuit op een probleem. Bij de bal bevinden de vijfhoekjes zich verder van het middelpunt dan de zeshoekjes (de zeshoeken zitten aan elkaar vast en de vijfhoeken bevinden zich als eilandjes daartussen). Dat betekent in wiskundige termen dat een kaartprojectie op een zeshoek een andere schaal krijgt dan op een vijfhoek.

 

Bolling

De oplossing: breng de vijfhoekjes dichter naar het middelpunt. Deze worden daardoor groter, en de zeshoekjes kleiner. De zeshoekjes krijgen dan drie lange en drie korte zijden, vanwege de verbinding met de andere zesen vijfhoekjes. Op die manier liggen alle vijf en zeshoekjes even ver van het middelpunt en krijgen dezelfde schaal. Van deze aangepaste versie knutselt hij een prototype wereldkaart in elkaar.

Hij bespreekt het resultaat met zijn broer Bert. Beiden trekken al gauw de conclusie dat de voetbal dus ook niet volmaakt rond is. Bij het oppompen van de binnenbal raakt deze eerder de zesdan de vijfhoeken van de buitenbal, waardoor er meer spanning op de zesdan de vijfhoeken komt. De zeshoeken krijgen daardoor ook meer bolling, de vijfhoeken blijven vlakker.

Bij een trap van een voetballer tegen een zeshoekje beschrijft de bal een iets andere baan dan wanneer hij een vijfhoekje raakt. Ook bij het koppen en stuiteren van de bal verloopt de baan anders, afhankelijk of een zesof vijfhoekje hoofdof grond raakt. De oplossing is dezelfde als met de wereldkaart. Samen met ID-NL, het innovatiecentrum voor uitvindingen, maken ze een perfect ronde bal. Met hulp van dit innovatiecentrum patenteren ze hun vinding wereldwijd, wat hen al na een paar jaar op zo’n 45.000 euro aan kosten komt te staan. ID-NL helpt hen ook in de onderhandelingen met enkele bedrijven om de bal te produceren en op de markt te brengen. Na vele, langdurige besprekingen krijgt Nike in 1995 de exclusieve rechten. Als Amerikaanse firma heeft het nog nauwelijks activiteiten in het voetbal. De nieuwe bal vormt een uitstekend entree in deze markt.

Juli 1996 presenteert de Spaanse voetbalbond de Geodesign-bal van Nike als nieuwe bal voor het komende seizoen in de Primera Division. Frank herinnert zich de persconferentie in Madrid als de dag van vandaag. ‘Het zag er zwart van de journalisten. ’s Avonds kwamen we op het Spaanse tv-journaal. De volgende dag verschenen er artikelen in de kranten over twee Hollandse ‘hermanos’ met hun ‘ballon magico’. Dat zijn mooie momenten die ze niet snel vergeten. Het compenseert de twijfels en tegenvallers die er vele malen in de loop van het project zijn geweest, zoals de hoge patentkosten en een aanvankelijk geïnteresseerde partij die onverwacht afhaakt. Het moeilijkste is echter om met een voor experts geloofwaardig verhaal te komen, omdat ze zelf geen voetbalinsider zijn.

 

Korfbal

In een brochure van ID-NL over deze en andere vindingen schrijven de broers het zo: ‘Een lange, soms eindeloze adem is nodig om tussen de gelukzalige momenten van ongebreideld optimisme de vele onverwachte tegenvallers te overwinnen. En als aan het einde van die lange weg de vinding in de winkel ligt en voor je ogen aan een klant wordt verkocht, dan weet je waar je het allemaal voor hebt gedaan’.

Hun vinding is niet toepasbaar in andere sporten, omdat de ballen voor die sporten anders gestructureerd zijn, met uitzondering van de korfbal, maar korfbal is geen wereldsport. Van de verbeterde wereldkaart hebben ze een eenmalige serie gemaakt voor gebruik op een magneetbord, maar dit is nooit gecommercialiseerd. Er is nog hoop op een kaartproject voor het onderwijs, maar het is zeer de vraag of dat door gaat.

De broers Schaper zijn geen miljonair geworden van de perfecte bal. Maar om een indicatie te geven: Frank heeft twee jaar geleden zijn schulden afbetaald en ontslag genomen bij de KLM. Hij is nu schrijver en personal coach.

Sinds kort ligt zijn tweede boek in de boekhandel: Geen tijd voor burnout (zie: www.frankschaper.nl). Bert is al veel langer zelfstandig graficus en fotograaf. Tot 2011 zijn er nog inkomsten uit het patent op de bal.