Nieuws

Een bunker voor de ‘enorme berg cultureel erfgoed’

Het moethet grootste commerciële kunstde-pot van Nederland worden. Eind dit jaar gaat in Alphenaan den Rijn de bouw van start van een drie verdiepingen tellende ‘bunker’ van 140 x 65 m,met een totale oppervlaktevan 24.000 vierkante meter. Initiator van dit plan is Helicon Conservation Support uit dezelfde plaats.

In het gebouw is plaats voor schilderijen, maar als een particulier zijn verzameling oude Dafjes er kwijt wil kan dat ook. Er komen ook ondersteunende bedrijfjes in, zoals een restauratie-atelier, een ontsmettingsbedrijf en een conservator. Het project biedt straks werkgelegenheid aan tientallen mensen. Het gebouw gaat 35 miljoen euro kosten.

Het opslagen conserveringsprobleem van cultuurhistorische voorwerpen is nijpend. Het Rijksmuseum heeft een collectie van 1,3 miljoen stuks, waarvan nog geen tien procent wordt getoond; de rest staat in opslag. Musea bergen vaak kunst op oude zolders en in incourante ruimten op. Er zijn registratie-achterstanden en het ontbreekt aan conservering van de collectie.

‘We hebben met zijn alleneen enorme berg cultureel erfgoed verzameld. Maar waar laat je die collecties en hoe houd je ze in goede staat?’, zegt directeur Wouter Hijnberg van Helicon. Helicon houdt zich bezigmet beheer en behoud van kunst.

 

Stabiel klimaat

Het bureau ontwikkelde daarom in samenwerking met architectenbureau Ockenburg uit Den Haag dit speciaal geoutilleerde complex. In de opzet van het gebouw is alles gericht op het creëren en behouden van een stabiel binnenklimaat. Muren en dak zijn dubbel uitgevoerd, er zitten geen ramen of andere openingen in. Binnen deze ‘schil’ komen op elke verdieping twintig luchtdichte compartimenten. Deze zijn rondom door gangen gescheiden van de buitenmuren. Een centrale klimaatinstallatie, geplaatst op de bovenste verdieping, zorgt voor het ideale bewaarklimaat: 18 °C en 52 procent luchtvochtigheid. Er is slechts één inen uitgang in het gebouw; dit vereenvoudigt ook de fysieke beveiliging van gebouw en collectie.

De compartimenten grenzen nergens aan buitenmuren of het dak. ‘Op die manier creëren we een soort thermosfles’, aldus collega-directeur Jaap van derBurg. De muren zijn 40 cm dik; ze bestaan uit 20 cm gewapend beton plus een isolatielaag en aan de buitenkant gemetselde ste-nen. De totale isolatiewaarde (Rc-waarde) is vijf. Ter vergelijking: de koelindustrie werkt met isolatie-waardes van 3 à 3,5, in de woningbouw is de maximale Rc-waarde van buitenmuren twee. Het bovenste dak heeft ook een Rcwaarde vijf; bovenop komt begroeiing.

 

Toegangsdeur

De compartimenten van 18x 13 m, met 20 cm dikke muren, zijn vrij van kolommen en balken. Elk compartiment telt één toegangsdeur. ‘Openen van een deur heeft nauwelijks invloed op het klimaat in een compartiment’, aldus Hijnberg. In elk blok zijn echter aansluitingen voorzien om met een airconditioner het klimaat tijdelijkte wijzigen, indien bewaring van speciale collectiesdit nodig maakt.

Mensen en goederen in hetgebouw bewegen zich via de gangen langs de buitenmuren. Hier lopen ook leidingen en buizen van de klimaatinstallatie.

 

Zuurstofarm

Het depot moet uiteraard voldoen aan de eisen van arbowet en brandveiligheid. Er zijn geen vluchtwegen, maar elke plek in het depot is van twee kanten bereikbaar. De atmosfeer in het gebouw is zuurstofarm, om het ontstaan van brand tegen te gaan. Hijnberg: ‘In een testopstelling kreeg ik geen aansteker aan’. Voor werknemers is dit net als het werken op grote hoogte. In een kunstdepot zijn sprinklers uit den boze.

Alle voorwerpen krijgen bijbinnenkomst een RFID-chipopgeplakt. Op alle logistieke kruisingen in het depot zijn antennesaangebracht, die het transport van elk pakket registreren. Zodoende is steeds bekend waarelk kunststuk zich bevindt.Helicon begon december 1999 vanuit een kantoorpandje in Zoetermeer. De groei sindsdien bedraagt 25 procent per jaar. Het bedrijf is inmiddels uitgeweken naar Alphen. Hijnberg: ‘Hier zit je boven NAP, één van de randvoorwaarden voor kunstopslag’. Verder is de N11 nu klaar – de provinciale weg van Leiden naar Bodegraven die langs Alphen loopt en een verbinding vormt tussen A4 en A12 – en de Rijn-Gouwe lightrail stopt straks pal voor de deur.

Helicon had vorig jaar een omzet van 840.000 euro. Het bedrijf telt dertien medewerkers. Klanten zijn Nederlandse en buitenlandse musea, zoals het Prado, het British Museum en het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen. Commercieele concurrenten zijn er nog niet.