Nederlandse ballonvaart twee eeuwen oud | Technisch Weekblad
Nieuws

Nederlandse ballonvaart twee eeuwen oud

Het waren Joseph en Etienne Montgolfier die in november 1783 de eerste ballonvlucht uit de geschiedenis op hun naam schreven, maar op 29 september was het precies tweehonderd jaar geleden dat Abraham Hopman als eerste Nederlander een korte ballonvlucht uitvoerde. Terwijl de broers Montgolfier een heteluchtballon bouwden, gebruikte Hopman een gasballon die hij ‘Lust tot Onderzoek’ doopte.

Wie was Abraham Hopman? Volgens Joop de Wilde, bestuurslid en woordvoerder van de Stichting Abraham Hopman 1804-2004, was het een ‘charlatanachtige figuur’ op wie het spreekwoord ‘twaalf ambachten, dertien ongelukken’ zeker van toepassing was. Uit de schaarse documenten blijkt dat Hopman, die in 1770 in Leiden werd geboren, diverse beroepen had: bontwerker, stoffenfabrikant en instrumentmaker. De Wilde: ‘Zijn ervaring als stoffenfabrikant kwam natuurlijk van pas bij het maken van zijn ballon die grotendeels uit tafzijde bestond.’

 

Vitriool

Hopman gebruikte een mengsel van lucht en waterstof om de ballon te laten opstijgen, de zogeheten gasballon. Waterstof maakte hij ter plekke door vitriool (een soort zwavelzuur) over ijzeren zinkspaanders te gieten. Hoe groot de ballon precies was is, valt moeilijk te achterhalen. Bekend is slechts dat Hopman ‘700 el tafzijde’ gebruikte, waarmee hij een ballon met een doorsnede van ’31 voet’ (circa 9,50 meter) construeerde.

Hopman zou oorspronkelijk in Amsterdam zijn kunsten vertonen en hief daarvoor entreegeld. Ook gaf hij aandelen uit. Maar nadat drie pogingen om de ballon te laten opstijgen mislukten, sloeg de nieuwsgierigheid van de Amsterdammers om in kwaadheid en eisten ze hun geld terug. In de kranten verschenen spotprenten en Hopman kreeg de bijnaam ‘Fopman’.

De Wilde: ‘Het materiaal was waarschijnlijk te poreus, en de waterstofinstallatie had te weinig capaciteit om twee personen omhoog te tillen.’

Hopman gaf de moed niet op, verbeterde de waterstofinstallatie en ontwierp een kleinere gondel voor één persoon. Zo steeg de ‘Lust tot Onderzoek’ op 29 september 1804 op vanaf het huidige Zuiderpark in Rotterdam. Omdat zijn kompas defect raakte en zich ook ‘andere ongemakken voordeden’, liet Hopman lucht ontsnappen en beëindigde zijn vlucht in een weiland bij Schiedam. Voor Hopman betekende dit zijn laatste ballonvlucht. Zijn naam dook af en toe nog op, zoals in een rechtszaak uit 1806 over de productie van vitriool. Hopman overleed in 1832.

 

Stijver

Dat de Nederlandse pionier voor een gasballon koos, kan De Wilde wel begrijpen. ‘De broers Montgolfier bedachten een heteluchtballon maar de gasballon werd nog datzelfde jaar ontwikkeld. Ruim 150 jaar had dit type voordelen, zoals een stijvere constructie waardoor hij in slechte weersomstandigheden veel stabieler was. Daarnaast was een heteluchtballon erg gevaarlijk, aangezien men stro en wol verbrandde, terwijl de ballon van zijde en papier was gemaakt.’ Maar ook de gasballon was verre van veilig door het gebruik van waterstof, waarmee zich regelmatig explosies voordeden. Toch bleef de gasballon lange tijd dominant door zijn stabiliteit en zijn grotere hefvermogen. Zo gebruikte het Franse leger in de negentiende eeuw gasballonnen voor verkenningsvluchten boven de Pruisische troepen.

 

Nonex

De ommekeer kwam volgens De Wilde na 1950 toen Nasa een moderne heteluchtballon ontwikkelde voor een observatieplatform. ‘De moderne heteluchtballon is aan de onderzijde gemaakt van Nonex, een onbrandbaar geïmpregneerd nylon. Bovendien zijn er goede branders gekomen. Nadeel van de gasballon is dat er tegenwoordig geen waterstof meer mag worden gebruikt maar uitsluitend onbrandbare gassen, zoals het veel duurdere helium. Zo zijn er tegenwoordig vrijwel uitsluitend heteluchtballonnen.’

Het jubileum van tweehonderd jaar ballonvaart is niet zomaar voorbij gegaan. Samen met het Aviodrome in Lelystad en de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart (KNVvL) heeft Four Color Ballooning vorige week met twee heteluchtballon de vlucht van Hopman succesvol overgedaan tussen het Zuiderpark en Delft. Ook komt er een dezer dagen een jubileumboek uit.

Ontvang de nieuwsbrief

Meld je nu aan!

Gratis proefabonnement TW

Bestel nu 2 gratis proefnummers TW