Nieuws

Supervisie vooralsnog bij machinist


Proeven met automatische trein

Zowel NS als Arriva hebben in de afgelopen maanden proeven gedaan met automatisch rijdende treinen. Het gaat om tests met Automatic Train Operation (ATO) Grade of automation 2, waarbij de computer wel de trein bestuurt, maar de machinist eindverantwoordelijk blijft voor het rijden van de trein en de interactie met de omgeving (deuren sluiten, kijken of het baanvak vrij is, enzovoort). ATO-systemen op dit niveau worden wereldwijd al veel toegepast in metro’s en andere vormen van licht railvervoer.

Treinen zijn zwaarder en gaan sneller, met als gevolg langere remwegen. De (buiten)condities zijn vaak gecompliceerder. Daarnaast kent het grote spoor andere treinbeveiligingssystemen, zodat ook de software-interactie anders is. Reden te over dus om ATO op het Nederlandse spoor uitgebreid te testen voor het eventueel in bedrijf komt. De Tsjechische spoorwegen hebben overigens al 400 met ATO-2 uitgevoerde treinen rondrijden, dus helemaal nieuw is het niet.

Het ATO-systeem is in deze vorm een kastje dat wordt ingeplugd op de systemen in de trein. Het heeft geen eigen sensoren, maar krijgt zijn positie-informatie van het treinbeveiligingssysteem. Daarnaast volgt het een dienstregeling of andere instructies die het eventueel krijgt, bijvoorbeeld om zo zuinig mogelijk te rijden.

‘We hebben van december tot februari vijftien nachtelijke testritten gedaan op de Hanzelijn’, vertelt projectleider Floris Nilting van NS. ‘Dat is een relatief afgesloten baanvak, beveiligd met ERTMS. Daarbij hebben we allerlei aspecten bekeken. Als ERTMS, bijvoorbeeld, een gewenste remcurve op een bepaald traject aangeeft, is de ATO dan in staat die daadwerkelijk precies te realiseren?‘

Zo passeerden verschillende scenario’s de revue, zoals het inhalen van vertraging en de beruchte blaadjes op de rails, die voor minder grip zorgen. Met name als het gaat om energiezuinig rijden en het exact uitvoeren van de dienstregeling is de verwachting dat ATO de nodige winst kan gaan opleveren, omdat een computer nu eenmaal beter dan een machinist in staat is een handvol factoren in een optimale berekening te betrekken.

Een voorbeeld van mogelijk energiezuinig rijgedrag is een trein te laten uitrollen in plaats van remmen – om dat goed te doen moet je precies kunnen uitrekenen hoeveel vaart je op welk punt moet hebben om op het juiste moment op de juiste plek uit te komen. Preciezer – als in: op een centimeter of tien nauwkeurig – kunnen uitmikken waar je langs het perron belandt, biedt ook mogelijkheden om het in- en uitstappen meer gecontroleerd te laten verlopen.

Arriva deed halverwege februari proeven tussen Groningen (stad) en Buitenpost, een traject dat is uitgerust met het oude maar nog altijd dominante treinbeveiligingssysteem ATB. ‘We hebben onder andere verschillende rijstijlen van ATO getest’, zegt woordvoerder Nikkie Smit van Arriva. ‘Denk daarbij aan een rijstijl die comfortabel is voor reizigers, een rijstijl volgens de strategie die ook machinisten toepassen en een rijstijl waarmee je een kortere rijtijd bereikt.’

Resultaten kan Arriva nog niet geven. Daarvoor moet TNO eerst de verzamelde data analyseren. Het bijzondere aan Arriva’s proeven was  dat er passagiers meereden met de ritten. Zo konden vervoerders ook de passagiersbeleving in kaart brengen. Een automatisch rijdende trein biedt toch een andere ervaring, zowel fysiek in de zin dat de bewegingen anders zijn, als gevoelsmatig omdat de passagier meer is overgeleverd aan de computer dan hij gewend is.

Het verschil geldt voor het personeel zeker zo sterk als voor de passagier. NS’er Nilting: ‘Een belangrijk aspect voor onze proeven is ook de samenwerking tussen mens en machine. Is de machinist, als de ATO hem veel taken uit handen neemt, nog in staat om de situatie te monitoren? Dat bestuderen we onder meer met camera’s in de cabine. In onze proeven bleek dat machinisten er in eerste instantie erg aan moeten wennen, maar zich er steeds zekerder bij voelen en het uiteindelijk ook waarderen.’

Ontvang de nieuwsbrief, binnenkort 2 keer per week

Meld je nu aan!

Gratis proefabonnement TW

Bestel nu 2 gratis proefnummers TW